บทความเรื่องลิลิตพระลอ

เมื่อกล่าวถึงวรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอแล้ว  หลายคนคงจะนึกถึงเรื่อง โรมิโอแอนด์จูเลียด ซึ่งเป็นผลงานของเช็คสเปียร์  จนมีคนบางคนพูดว่า ลิลิตพระลอเป็นเรื่องที่แต่งขึ้นมาเลียนแบบเรื่องโรมิโอแอนด์จูเลียด  แต่หากศึกษาเรื่องให้ดีแล้ว  จะทราบว่าลิลิตพระลอนั้นได้แต่งขึ้นก่อนที่เช็คสเปียร์จะแต่งโรมิโอแอนด์จูเลียดเสียอีก  ทั้งนี้อาจสืบเนื่องมาจากโครงเรื่องนั้นเป็นเรื่องที่สามัญชนคนธรรมดาย่อมที่จะมีกัน คือเรื่องเกี่ยวกับความรักของบุคคลต่าง ๆ นั่นเอง  ดังนั้นเรื่องลิลิตพระลอจึงเป็นเรื่องที่ได้รับความนิยมกันอย่างแพร่หลาย

อีกนัยหนึ่งที่ลิลิตพระลอเป็นที่ได้รับความนิยมคงจะหนีไม่พ้นเรื่องตัญหาที่ตัวเอกของเรื่องคือพระลอ  พระเพื่อนและพระแพงมี  ซึ่งสิ่งนี้เป็นเรื่องที่ขัดต่อศีลธรรมอันดีที่คนเราพึงประสงค์  แม้หลายคนอาจจะปฏิบัติไม่ได้ก็ตาม  แต่เขาเหล่านั้นก็ได้ร่วมประนามว่าตัวเอกทั้ง ๓ คนนี้เป็นบุคคลที่ไม่ดี  โดยอ้างว่า  พระลอนั้นได้มีพระมเหสีอยู่แล้วก็ยังลืมตัวยอมตกลงในหลุมของราคะเพื่อที่จะไปหาพระเพื่อนพระแพงยังต่างเมือง  แม้จะรู้แล้วว่าตัวเองโดนไสยศาสตร์ที่ปู่เจ้าสมิงพรายทำมาหลอกล่อ  แต่ก็ยอมตามมา   ซึ่งอาจจะตั้งข้อสังเกตได้ว่า ที่พระลอมาหาพระเพื่อนพระแพงถึงต่างเมืองนั้น เป็นเพราะอำนาจเวทย์มนต์จริงหรือ ? หรืออาจจะเพราะตัญหาที่ตนเองตัดไม่ขาดกันแน่  สังเกตได้จาก  ตอนที่พระลอได้เสี่ยงทายว่าตนเองหาไปหาพระเพื่อนกับพระแพงแล้วจะสามารถกลับมาได้ไหม  ผลการเสี่ยงทายก็ได้บอกแล้วว่าไม่สามารถกลับมาได้พระลอก็ยังดื้อจนหัวชนข้างฝาและพยายามดั้นด้นไปหาพระเพื่อนพระแพงได้ในที่สุด  ขนาดนางบุญเหลือซึ่งเป็นแม่ของพระลอเองห้ามยังไม่เชื่อ ขอร้องแล้วขอร้องอีกก็ยังไม่ฟัง  นางลักษณาวดีซึ่งเป็นพระมเหสีพูดมีหรือจะฟัง

พระเพื่อนพระแพงนั้น ก็ไม่น้อยหน้ากัน  ทั้ง ๆ ที่ตนเองทราบว่าพระลอนั้นมีพระมเหสีอยู่แล้วก็ยังอยากได้มาไว้ในครอบครอง  เมื่อนางรื่นนางโรยทำท่าทีจะให้ความช่วยเหลือ ก็แสดงท่าที่ว่าเขินอายเพื่อไม่ให้ขายหน้าเพศหญิงที่ควรรักนวลสงวนตัว  แต่ในใจนั้นอยากได้จนเนื้อเต้น  เห็นได้จากขนาดทำที่ว่าไม่อยากได้ยังให้ปู่เจ้าสมิงพรายทำเสน่ห์ตั้งสามครั้ง   แล้วตัวเองก็อาบน้ำคอยท่าเตรียมทอดสะพานให้พระลอโดยทำทีเป็นเหตุบังเอิญ  จากนั้นก็ให้ที่หลบซ่อนผู้ชายซึ่งแอบได้เสียกันทั้งที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะอีกด้วย  สรุปคือด้วยสิ่งต่าง ๆ ทั้งปวงทำให้ลิลิตพระลอกลายเป็นหนังสือวรรณคดีที่ค่อนข้างล่อแหลม  แสดงถึงตัญหา  ราคะ ไม่เหมาะสมกับการที่ให้เยาวชนเพราะเป็นเรื่องมอมเมา ด้านเพศ การชิงสุขก่อนห่าม  การแย่งชิงสามีภรรยาผู้อื่น  การให้มีคู่ครองหลายคน  เป็นต้น

การมองว่าเรื่องลิลิตพระลอเป็นเรื่องที่ล่อแหลม ไม่เหมาะสมกับเยาวชนนั้นเป็นการมองเพียงด้านเล็ก ๆ เพียงด้านเดียวเท่านั้นเอง  เพราะหากเรานำด้านที่มีคุณค่าและด้านที่ล่อแหลมมาเปรียบเทียบกันแล้ว  ไม่ว่าจะคิดอย่างไรก็สามารถตอบได้เป็นคำเดียวกันว่า  ลิลิตพระลอเป็นวรรณคดีที่มีคุณค่ามากมายมหาศาลเลยทีเดียว  โดยได้รับการรับรองจากวรรณคดีสโมสรให้ลิลิตพระลอเป็นยอดของลิลิต  เพราะลิลิตพระลอมีอรรถรสที่มีความสมบูรณ์ครบทุกด้าน  ทั้งความบันเทิง และปรัชญาที่สะท้อนวิถีชีวิต  ซึ่งมีลักษณะเด่น  แสดงออกถึงความมีอำนาจ  ความมีฤทธิ์  ความกตัญญู  ความรัก  ความหลง  ความจงรักภักดี  ความผูกอาฆาตพยาบาท  ความเศร้าโศก และความตายอันเป็นกฎอนิจจัง

คุณค่าของเรื่องลิลิตพระลอด้านการศึกษานั้น ได้มีอย่างมากมาย  กล่าวคือ คำประพันธ์ในเรื่องลิลิตพระลอนั้นบางบทได้เป็นบทครูแห่งการแต่งคำประพันธ์ประเภทโครง  เพราะเป็นการแต่งที่สมบูรณ์แบบมากที่  มีความไพรเราะมากที่สุด  ภาษาสวยงามที่สุด  และฉันทลักษณ์ถูกต้องมากที่สุด  ซึ่งหากใครที่ได้เรียนการแต่งคำประพันธ์ประเภทโครงแล้วต้องสามารถท่องคำประพันธ์บทนี้ได้  คือ บทที่ พระเพื่อนกับพระแพงคุยกับนางรื่นนางโรยเกี่ยวกับพระลอว่ามีศิริโฉมงดงาม คือโครงบทที่ว่า

เสียงลือเสียงเล่าอ้าง               อันใด     พี่เอย

เสียงย่อมยอยศใคร                                   ทั่วหล้า

สองเขือพี่หลับใหล                                     ลืมตื่น    ฤาพี่

สองพี่คิดเองอ้า                                          อย่าได้ถามเผือ

บางคนอาจสงสัยว่าโครงบทนี้ต่างจากบทอื่นอย่างไร  โครงบทนี้ก็เป็นเพียงแต่โครงธรรมดาที่มีสัมผัสถูกต้องครบถ้วนที่สุดเท่านั้นเอง  ลักษณะเด่นของการแต่งโครงนั้นจะมีการบังคับรูปเอก  รูปโท  ซึ่งมีข้อยกเว้นว่ารูปเอกนั้นสามารถใช้คำตายแทนได้  แต่ในโครงบทที่ยกมานั้น  ตรงไหนที่ต้องใส่รูปเอกก็ใส่รูปเอก  ตรงไหนที่ใส่รูปโทก็ใส่รูปโท  ไม่มีการใช้คำตายมาแทนรูปเอก  ไม่มีการใช้เอกโทษ  โทโทษ  จึงทำให้โครงบทนี้เป็นโครงที่ใช้เป็นบทครูหรือบทตัวอย่างที่ช่วยในการแต่งคำประพันธ์ประเภทโครงนั่นเอง

นอกจากโครงบทที่ยกมาให้เห็นเป็นตัวอย่างข้างต้นแล้ว ก็ยังมีอีกหลายบทที่ให้คุณค่าด้านภาษาศาสตร์ เช่น

ลางลิงลิงลอดไม้           ลางลิง

แลลูกลิงลงชิง                              ลูกไม้

ลิงลมไล่ลมติง                             ลิงโลด    หนีนา

แลลูกลิงลางไหล้                        ลอดเลี้ยวลางลิง

จากโครงบทที่ยกมา จะเห็นได้ว่า คำทุกคำใช้พยัญชนะ  ล  ทั้งสิ้น  ซึ่งนอกจากจะใช้กลวิธีที่แต่งอย่างแยบคายแล้ว  ยังพรรณนาให้เห็นภาพได้อย่างชัดเจนอีกด้วย ทำให้เห็นถึงความสามารถในการแต่งคำประพันธ์ของกวีผู้แต่งว่ามีความสามารถเพียงใด

นอกจากด้านภาษาศาสตร์แล้ว ลิลิตพระลอยังให้คุณค่าด้านศาสนาโดย ให้แง่คิดด้านต่าง ๆ เช่น

สิ่งใดในโลกล้วน                                อนิจจัง

คงแต่บาปบุญยัง                                                  เที่ยงแท้

คือเงาติดตัวตรังตรึง                                             แน่นอยู่นา

ตามแต่บุญบาปแล                                              ก่อเกื้อรักษา

จากโครงบทที่ยกมา จะบอกถึงความไม่เที่ยงแท้แน่นอนของชีวิต ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของคำสอนในพระพุทธศาสนา หรือบทที่ว่า

ถึงกรรมจักอยู่ได้                    ฉันใด พระเอย

กรรมบ่มีมีใคร                                             ฆ่าเข้า

กุศลส่งสนองไป                                         ถึงที่ สุขนา

บาปส่งจำตกช้า                                          ช่วยได้ฉันใด

จากโครงบทที่ยกมาได้บอกหลักธรรมในศาสนาอีกอย่างหนึ่ง คือ การที่กระผิดใดๆ แล้วผลย่อมส่งให้คนนั้นได้รับด้วย ตรงกับสุภาษิตที่ว่า กรรมให้ใครก่อ กรรมนั้นย่อมตามสนอง

นอกจากนี้ลิลิตพระลอยังสะท้อนการปกครอง  ให้ความรู้ด้านประวัติศาสตร์ไทยในแง่มุมต่าง ๆ และวิถีชีวิตคนไทยอีกมากมาย  แล้วนี่หรือคือวรรณคดีที่ไม่เหมาะสมกับการศึกษา   หากใครมองว่าลิลิตพระลอเป็นเรื่องที่ไม่สมควรแก่การศึกษาแล้ว  แสดงว่าเขาผู้นั้นมองเพียงแค่มุมเล็ก ๆ มุมเดียว  ทำให้ไม่เห็นคุณค่าที่ดีอีกมากมายของเรื่อง

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s